English Deutsch 
De Bert Bolle Barometer
In Australië
De opbouwfase
Karwei geklaard
Giften en hulp
De belangrijkheid voor Denmark
Contact
Na een kwart eeuw wonen en werken op een buitenplaats hadden Bert en Ethne aardig wat in te pakken. Tussen al die dozen en meubelen zat een bijzonder groot object, iets waarvoor speciaal een 40 voets zeecontainer moest worden gereserveerd. Dat was de waterbarometer! Hij was voorzichtig uit elkaar gehaald voordat de verhuizer hem kwam ophalen. De glazen pijpen en het reservoir werden verpakt in speciaal op maat gemaakte houten kisten.
In december 1999 zeiden Bert en Ethne Nederland vaarwel, op weg naar een logeeradres in West-Australië. Begin januari 2000 reden ze naar Denmark. In 1997 was Ethne al eens in dat prachtige dorp geweest en was sindsdien niet meer opgehouden erover te praten. Het moest dus Denmark worden en het wérd Denmark. Meteen al op de dag van aankomst in Denmark vonden de Bolles hun droomplek en niet lang daarnastond de verhuizer op de stoep.
Helaas was er geen plaats om de extreem lange eiken plank te herbergen en zodoende bleven alle barometeronderdelen in depot in de havenstad Fremantle bij Perth. Intussen ging Bert naar Pascoe Durtanovich, de ‘burgemeester’ van Denmark. Voor kleinere gemeenten heet zo iemand in Australië een Chief Executive Officer. Bert wilde de barometer een nuttige bestemming geven in Denmark. Pascoe zag de foto’s van het Barometermuseum en was van meet af aan razend enthousiast over het monumentale instrument. Hij zag meteen de toeristische waarde van de barometer, maar er was helaas een probleem: nergens in Denmark was er een openbaar gebouw dat hoog genoeg was om de ruim twaalf meter hoge barometer te herbergen. Bert en Ethne vonden het niet erg om te wachten totdat de gelegenheid voor een passende oplossing zich zou aandienen.
Begin 2001 was hun huis aangepast en vergroot, zodat de barometeronderdelen tijdelijk konden worden gestald en dus uit Fremantle konden overkomen. Het had nog heel wat voeten in de aarde eer de plank zijn logeerplek had gevonden. De enorme verhuiswagen kon het huis van de Bolles niet bereiken en uiteindelijk werd de plank op een vrachtauto stapje voor stapje de 850 meter lange kronkelige oprijlaan opgereden.
Er werd alle mogelijke zorg aan besteed om de plank onbeschadigd over te krijgen.
Het plafond in de garage was open gehouden om de lange plank plus de kisten te kunnen laten passeren. Na de verhuisklus werd het plafond geplaatst met een groot mangat erin om alles er weer in omgekeerde doorheen te kunnen schuiven als het grote moment zou zijn aangebroken.
Een aalgladde in golfkarton verpakte 140 kilo zware kwetsbare plank is een hele hijs als die naar naar boven moet, vooral op een snikhete Australische zomerdag ...
Pas later ontdekte Bert dat een pijp beschadigd was tijdens de reis van Nederland naar Down Under. De meubelmaker van de Nederlandse verhuizer had Berts instructies hoe de buis te behandelen in de wind geslagen. Verder bleken de vacuümpomp en een doos met vacuümslang te zijn gestolen. Inmiddels was het te laat om de geleden schade bij de verzekering te claimen. De gemeente Denmark had voorlopig nog helemaal geen interesse in de barometer, dus met tegenzin liet Bert de zaak rusten en concentreerde zich op andere dingen.
Het was in 2004 toen Denmarks eerste man Pascoe Durtanovich Bert benaderde om te horen of die nog steeds bereid was afstand te doen van zijn geesteskind. Er waren plannen voor een multifunctioneel bezoekerscentrum waarin een speciaal te bouwen toren kon worden opgenomen voor de waterbarometer. In eerste instantie had Bert nog even gedacht aan een permanente bruikleen, maar na rijp beraad vond hij het toch verstandiger om het instrument te schenken aan de gemeenschap van Denmark. De gemeente stelde voor de status van monument te verlenen aan de barometer die The Bert Bolle Barometer zou gaan heten. Bert en Ethne gingen daarmee akkoord, waarna alles in een contract werd vastgelegd. Er werd tevens bepaald dat de toren uitsluitend mocht worden gebruikt voor weerinstrumenten in het algemeen en barometers in het bijzonder en op Berts uitdrukkelijke wens moest de toegang tot de toren gratis zijn.
De architect had een toren ontworpen van vier bij vier meter met in het midden een betonnen sokkel van een halve meter hoog als basis voor de barometer. Bert had beloofd de installatie van de barometer op zich te nemen en aanwijzingen te geven aan de werklieden als die moesten helpen. Hij sprak alles goed door met de architect en de aannemer en hielp de elektricien bij het ontwerpen van de relaiskast die de barometer en de vacuümpomp zou gaan aansturen.
Bert maakte afspraken met de Nederlandse verhuizer die uiteindelijk bereid bleek zich te revancheren door bij te dragen in de aanschaf en het transport van een nieuwe glazen buis. Die moest in Duitsland speciaal op maat worden gemaakt en had daarna een lange reis voor de boeg. Na veel vijven en zessen belandde de kwetsbare en wederom weinig professioneel verpakte buis de hoofdstad Perth. Ditmaal was alles nog heel... Bert wilde geen enkele risico meer lopen en vervoerde de buis de laatste 430 kilometer zelf, in de personenauto. Die had gelukkig een skiluik - jazeker, er zijn bergen in Australië waar je kunt skiën! – en de buis ging er nét in. Intussen had Bert voor Ethne een kunststof schaap gekocht voor in de tuin. Dat werd dus een hilarische bombarie in de auto...
Je moet wat over hebben voor zo’n barometer...
Een andere hindernis was de vacuümpomp die tijdens de verhuizing was gestolen. Gelukkig vond een vriend in Nederland een gerevideerde Busch-pomp die welwillend door de fabrikant werd afgestaan. Het 25 kilo zware apparaat werd opgestuurd en bleek uitstekend te voldoen. Bert had nog een glazen afdekkap voor de barometerbuis uit 1985 liggen en die werd opgestuurd naar een van zijn vroegere glasblazers in Nederland om er een zware slangpilaar aan te blazen. Nadat ook dat laatste vitale onderdeel heelhuids in Denmark was aangekomen, kon met de voorbereidingen van de installatie worden begonnen. In de loop van 2006 begon het nieuwe Visitor Centre gestalte te krijgen.
De tekening van de toren.
Het voorbereidende grondwerk op 23 april 2006.
In augustus 2006 werden de ‘rammed earth’ muren gezet, in speciale mallen ter plekke gemaakt van een droge aangestampte mortel.
Eind augustus 2006 kreeg het Visitor Centre zijn ruwe vorm.
Een maand later.
Oktober 2006.
Op 8 november 2006 is de torenkamer klaar om op de torenschacht te worden gezet. De kamer is op de grond gebouwd en staat links op de foto.
Op 13 november 2006 arriveerde een grote kraan om de eiken barometerplank in de toren te hijsen. Er was een speciale houten beschermhuls om de plank gebouwd. De hijsklus trok veel publiek. Het evenement haalde de kranten en Australische TV.
Na de plank werd de torenkamer op zijn plaats getild.
Op 19 november 2006 is het gebouw uit zijn steigers.
Maanden later, op 8 februari 2007 kon de plank uit zijn houten beschermhuls worden gehaald.
Voorbereidingen voor het parkeerterrein op 13 februari 2007.
Op 16 februari tekenen burgemeester Pascoe Durtanovich en Bert Bolle het contract voor de schenking van de waterbarometer aan de dorpsgemeenschap van Denmark.
Pas nu kan Bert aan de gang. Hier staat hij het plexiglas te monteren op 18 februari 2007.
Samen met een bevriende buurman installeert Bert op 3 maart 2007 de glazen onderdelen.
De pijpen worden gekoppeld.
Na de barometer is er allerlei elektronica aan de beurt.
Kunstschilder Anthony Jones op 25 maart 2007 in de studio van Bert en Ethne bezig aan een van de vijf grote panelen voor de barometertoren.
Op 12 april 2007 worden de vitrines voor de kwikbarometers geplaatst.
Aquarelliste Ethne Bolle legt de laatste hand aan de portretten van Torricelli en Galilei op 15 april 2007.
Op 19 april 2007 worden de schilderijen van Anthony Jones geplaatst.
Bert installeert zijn atmosfeersimulator op 20 april 2007.
Op 27 april 2007 is de vacuümproef af.
Ethne Bolle en Anthony Jones worden geïnterviewd voor The Denmark Bulletin.
Op 28 april 2007 doet Bert de laatste correcties aan het barometerreservoir.
Bert richt de twee vitrines in op 13 mei 2007.
Karwei geklaard!
Alles werkt. De bezoekers kunnen komen!
Op 15 mei 2007 nemen de eerste bezoekers een kijkje.
Een inwoonster van Denmark bewondert Ethne Bolle’s portretten van Torricelli en Galilei op 16 mei 2007.
Haar enthousiaste commentaar belandt in het kersverse Guest Book.
De Barometertoren is klaar om zijn gasten te verwelkomen.
Het uitnodigende entree van de toren, gefotografeerd eind mei 2007.
Speelse lijnen van de trappartij.
De eerste groep bezoekers, de Denmark Probus Club op 27 juni 2007.
De weerhuisjes vallen vooral bij vrouwen en kinderen in de smaak.
Proef met de Maagdeburger halve bollen in de Barometertoren als achtergrond bij de afleesschaal van de waterbarometer.
Minister voor Toerisme in West-Australië Sheila McHale wijdt The Bert Bolle Barometer officieel in op 10 augustus 2007.
Bert Bolle met minister Sheila McHale in de torenkamer waar de bezoekers de barometer kunnen aflezen.
In de achtergrond de aquarellen van Ethne Bolle.
Bert biedt de minister als aandenken een replica Hollands donderglas aan.
Vanaf april 2008 ziet de barometertoren er opeens een heel stuk vrolijker uit.
GWN televisie interviewt Bert Bolle op 14 april 2008 voor de nieuwsuitzending kort nadat zijn waterbarometer tot de Top Honderd attracties is uitgeroepen van heel Australië.
Op 17 juli 2008 verwelkomden het Denmark Visitor Centre en de Barometer Tower hun 100.000ste bezoeker.
John Gill en Marguerite Ennett uit Perth waren speciaal gekomen om de barometer te zien.
De geluksvogels gingen met een doos vol cadeaus de deur uit.
Op 9 september 2008 waren de ambassadeur voor de Verenigde Staten in Australië Robert D McCallum en zijn vrouw Mimi
en de consul van de Verenigde Saten in West-Australië Dr Kenneth S Chern in de Barometertoren voor een bezoek.
Robert McCallum en Mimi in de torenkamer.
De belangrijke gast schreef een persoonlijke blijk van waardering in ons Gastenboek.
De Bert Bolle Barometer heeft zijn eerste jaar in het Denmark Visitor Centre bijna 100.000 bezoekers getrokken. De omzet in de toeristenindustrie in Denmark is toen bijna verdrievoudigd. En dat alles binnen een jaar! De lovende opmerkingen in de gastenboeken waren voor Bert en Ethne heerlijk om te lezen. Er blijken opvallend veel Nederlanders te zijn langs geweest. Sommigen van hen kenden de barometer nog van vroeger of waren klant in de zaak van de Bolles. De barometer in Denmark haalde inmiddels in Nederland volop de publiciteit. Na bijna tien jaar uit Nederland te zijn, was het instrument bij de media blijkbaar nog zeer bekend in 2007.
Wie de Barometer Tower met een bezoek vereerde, werd uiteraard meteen naar de waterbarometer getrokken die daar in zijn grootsheid de mensen als het ware aanspoorde om naar boven te lopen. Elke zes minuten zorgde de vacuümpomp ervoor dat in een minuut niet minder dan 55 liter water naar boven vloog, alwaar het op tien meter van het reservoir op de begane grond spontaan begon te koken, ondanks dat het water maar rond de 20 graden was. Na een minuut ‘koud koken’ werd de leiding tussen de pomp en de barometer afgesloten en kwam het water tot rust. De bezoekers hadden dan twee minuten de tijd om het waterpeil af te lezen en de stand te vergelijken met de ‘echte’ luchtdruk die de digitale standaardbarometer aangaf. Daarna werd de barometerbuis belucht, waarna het water zakte tot in het reservoir en de zes minuten om waren. Daarna begon de volgende barometercyclus en dat ging de hele dag door, zeven dagen per week.
Bert en Ethne hadden genoeg instrumenten in hun privécollectie om er de hele Barometertoren mee in te richten. Aan iedere wand hingen antieke exemplaren, afgewisseld door de panelen van Anthony Jones die barometerproeven lieten zien. Bij de ingang van de toren stonden twee vitrines met kleine antieke weerinstrumenten. Overal waren uitgebreide teksten in goed leesbare letters, iets waarmee Bert en Ethne een goede ervaring hadden in hun voormalige museum. Vooral voor oudere ogen waren de teksten in de toren een uitkomst.
In de toren waren op de begane grond een paar mooie natuurkundeproeven opgesteld die door Bert waren ontworpen en gemaakt. De atmosfeersimulator bestond uit twee grote plexiglazen pijpen met daarin barometers. In de pijpen werden afwisselend hoge en lage luchtdrukken nagebootst, zodat de barometers constant op en neer gingen. Naast de simulator stond de Vacuum Bell Jar, een plexiglazen pijp waarin proeven werden gedaan met het gewicht van lucht en het geluid van een bronzen bel. Langs de wand hingen vitrines met plexiglazen barometer en thermometers.
In de toren stond links een zogeheten kalibratiekast, gemaakt in Rotterdam omstreeks 1905. De kast werd gebruikt door het filiaal van het KNMI aan de Rotterdamse haven en diende om scheepsbarometers te controleren op de nauwkeurigheid van hun aanwijzing.
De antieke Nederlandse kalibratiekast van de Gebr. Caminada uit Rotterdam.
Vlak naast de kalibratiekast was een vitrine die gewijd was aan het meten van luchtdruk. In de kast was een videoscherm dat de stand van de waterbarometer liet zien. Mensen die niet naar boven wilden of konden lopen, konden op het scherm de waterbarometer aflezen en vergelijken met de stand van de digitale standaardbarometer van de Finse fabrikant Vaisala. Het instrument was ooit de trots van het voormalige Barometermuseum, werkte vijftien jaar na aanschaf nog nét zo accuraat en behoorde tot de meest nauwkeurige barometers van West-Australië.
De Vaisala Barocap PTB 220 Digitale Barometer.
Een in het oogspringend kleinood in de toren was een vitrine met daarin een replica Hollands donderglas. Zo’n glas is peervormig en lijkt enigszins op een theepot. In het donderglas zit water en het water in de tuit gaat mee op en neer met de veranderingen van de luchtdruk in onze atmosfeer. Bij naderend slecht weer kan het water dermate hoog kruipen dat het uit de tuit wegloopt en dan heb je met recht ‘het gedonder in de glazen’... Dit type weervoorspeller werd al gemaakt vóórdat de echte waterbarometers er waren. Ze komen van oorsprong uit de Nederlanden en ze waren geliefde instrumenten aan boord van schepen. Het is dan ook niet ondenkbaar dat bijvoorbeeld schipper Francois Thijssen en commandeur Pieter Nuyts een donderglas hadden op hun schip Het Gulden Zeepaerdt waarmee ze de eersten waren die de kustlijn van het gebied rond Denmark en andere grote stukken zuidkust van Australië in kaart brachten.
Een Hollands donderglas
Boven in de Torenkamer hing een ruim drie meter brede wandplaat, een vergroting van een 17de-eeuwse kopergravure die de wereldberoemde proef met de Maagdeburger halve bollen voorstelde. Het was Otto von Guericke, burgemeester van de Duitse stad Maagdenburg die het experiment vlakbij zijn stad demonstreerde in 1657. De proef bestond uit twee have bollen van koper die precies tegen elkaar pasten en samen een luchtdichte bol vormden waaruit de lucht werd weggepompt. De luchtdruk op de buitenkant van de bol was dermate groot, dat zestien paarden niet in staat waren de helften van elkaar te scheiden. Zodra de lucht in de bol werd toegelaten, viel de bol weer in twee helften uiteen. Door deze proef konden bezoekers zien welke immense kracht er in onze atmosfeer verscholen zit.
Proef met de Maagdeburger halve bollen.
D A N K B E T U I G I N G
De gemeente Denmark en Bert Bolle bedanken de volgende personen, bedrijven en instellingen voor hun giften en steun bij het tot stand komen van deze Barometer Tower.
JAVAC Pty Ltd, Knoxfield VIC Australia (http://www.javac.com.au).
Schenking van een Javac DD-40 tweetraps hoogvacuüm-centrifugaalpomp voor de vacuümklok.
BUSCH B.V., Woerden, Netherlands (http://www.buschpump.com).
Schenking van een Busch RB 0021 industriële enkeltraps laagvacuüm-centrifugaalpomp voor de waterbarometer.
AVT SERVICES, Seven Hills NSW Australia (http://www.avt.net.au).
Schenking van een Jeol RP-100G industriële enkeltraps laagvacuüm-centrifugaalpomp voor het vullen van kwikbuizen.
VAISALA Pty Ltd, Hawthorn, VIC Australia (http://www.vaisala.com).
Gratis kalibratie door Vaisala Finland van onze PTB 200A standaardbarometer.
AMALGAMATED INSTRUMENT CO Pty Ltd, Hornsby, NSW Australia (http://www.aicpl.com.au).
Schenking van een 6-cijferige AIC LCD PM4-RS-DC-6C digitale display voor de atmosferische druk.
SWANN Communications Pty. Ltd., Richmond, VIC Australia (http://www.swann.com.au).
Schenking van een Swann C480 LCD videocamera voor het aflezen van de waterbarometer.
DIGIFRAME AUSTRALIA Pty Ltd, Summer Park, QLD Australia (http://www.digiframe.com.au).
Schenking van een 10,4 inch Sovereign TFT LCD digitaal scherm voor de videocamera.
D-LINK AUSTRALIA Pty Ltd, North Ryde NSWAustralia (http://www.dlink.com.au/).
Schenking van twee D-Link DCS-5300W draadloze web-based beveiligingscamera’s voor de toren.
CUTTER ELECTRONICS, Rowville VIC Australia (http://www.cutter.com.au/index.php).
Schenking van 5 meter 12 Volt LED-lint voor de atmosfeersimulator.
PROCON TECHNOLOGY, Mount Waverley, Melbourne VIC Australia (http://www.procontechnology.com.au).
Schenking van een XC0198 digitale tekstdisplay voor de atmosfeersimulator.
COASTAL STAINLESS, Albany WA Australia.
Schenking van een stalen beugel met roestvrijstalen blad voor de vacuümpompen.
ALBANY ENGINEERING Co., Albany WA Australia.
Schenking van stalen delen voor de luchtdrukproeven.
ALBANY BUSINESS TELEPHONE, Albany, WA Australia.
Schenking van kabel en gratis installatie van de beveiligingscamera’s.
DENMARK SURVEY & MAPPING DSM, Denmark WA Australia.
Gratis inmeten van de geografische hoogte ter plaatse t.o.v. zeeniveau.
NICE CABINETS, (Mr and Mrs Gerard and Trish Nice), Denmark WA Australia.
Schenking van zes vitrines en een demonstratietafel voor de luchtdrukproeven.
SOMERSET HILL WA Pty Ltd, (Mr Roger Seeney), Denmark WA Australia.
Installatie van de relaiskast voor de waterbarometer tegen gereduceerde prijs en voor hulp.
NULLAKI LASER ART, (Mr Brian Humphries), Denmark, Western Australia.
Voor het gratis maken van laserteksten.
Prof John SHARPHAM, Denmark Tourist Inc Voorzitter.
Ian OSBORNE, Directeur Denmark Visitor Centre.
Waardevolle adviezen en organisatorische hulp bij het inrichten van de toren.
Bernie MALATZKY, aannemer, Denmark, Western Australia.
Hermann FEHR, architect, Denmark, Western Australia.
Trevor PARK, opperman, Denmark, Western Australia.
Bouwtechnische hulp en advies.
John SAMPSON, Denmark, Western Australia.
Hulp bij het opstellen van de glazen buizen.
Theo MULDER, Harmelen, Nederland.
Het bemiddelen bij de schenking van de vacümpomp voor de waterbarometer en voor waardevol advies.
En tenslotte, op persoonlijke titel een speciaal woord van dank aan:
Pascoe DURTANOVICH, Chief Executive Officer, Denmark, Western Australia,
Voor zijn bevlogenheid, visie, doorzettingsvermogen en loyaliteit. De onbetwiste kampioen van het hele Visitor Centre project.
Einde van een wereldattractie in Denmark
De grootste barometer ter wereld die sinds 2007 stond opgesteld in het Denmark Visitor Centre in West-Australië, staat daar niet meer. Bert en Ethne Bolle besloten de waterbarometer terug te vragen aan de gemeente Denmark, dit uit onvrede met de lakse en passieloze manier waarop de Raad van Bestuur van Denmark Tourism Incorporated en de directie van het Denmark Visitor Centre de afgelopen jaren met hun schenking waren omgegaan.
In februari 2011 zijn de waterbarometer plus alle in bruikleen gegeven barometers en andere voorwerpen door hen uit de Barometer Tower verwijderd.
De gehele inventaris van de Barometer Tower is nu door hen opgeslagen in rustige afwachting van een nieuwe bestemming op een andere locatie. Onderhandelingen daarover zijn in een vergevorderd stadium.
